Zorgfraude bij de gemeente: van signaal naar terugvordering

De volgorde die de Wmo 2015 voorschrijft, waarom de intrekking het scharnier is, en waar de opzeteis twee keer terugkomt.

Terugvordering is geen zelfstandige stap. Artikel 2.4.1 Wmo 2015 knoopt haar vast aan een intrekking, en die intrekking knoopt artikel 2.3.10 weer vast aan een vaststelling. Wie die volgorde omdraait houdt een vordering over zonder grondslag.

Wat de toezichthouder mag

Het college wijst op grond van artikel 6.1, eerste lid, personen aan die toezicht houden op de naleving van de Wmo. Dat is een aanwijzing, geen functie die vanzelf ontstaat: zonder aanwijzing zijn de bevoegdheden er niet.

Het tweede lid rekt die bevoegdheden op. De bevoegdheden uit de artikelen 5:16 en 5:17 van de Algemene wet bestuursrecht, het vorderen van inlichtingen en het inzien van zakelijke gegevens en bescheiden, hebben mede betrekking op dossiers. Dat woord staat er niet voor niets.

Het derde lid gaat nog een stap verder en wordt zelden geciteerd. Een beroepsbeoefenaar die uit hoofde van ambt, beroep of wettelijk voorschrift tot geheimhouding verplicht is, kan die plicht in afwijking van artikel 5:20, tweede lid, Awb niet inroepen tegenover de toezichthoudende ambtenaar. Op die ambtenaar rust vervolgens dezelfde geheimhoudingsplicht.

Daarmee komt materiaal uw dossier in dat onder een beroepsgeheim valt. Wie het daarna mag inzien is geen praktische vraag maar een juridische.

De intrekking is het scharnier

Artikel 2.3.10, eerste lid, noemt vijf gronden om een beslissing over een maatwerkvoorziening of een persoonsgebonden budget te herzien of in te trekken. Voor fraudezaken telt de eerste: de cliënt heeft onjuiste of onvolledige gegevens verstrekt, én de verstrekking van juiste of volledige gegevens zou tot een andere beslissing hebben geleid.

Die tweede helft wordt onderschat. Onjuiste gegevens zijn niet genoeg. U moet kunnen laten zien dat het besluit anders zou zijn uitgevallen, en dat is een reconstructie van wat u wist op het moment dat u besliste.

Het tweede lid verplicht u bovendien in de beslissing het tijdstip te bepalen waarop zij in werking treedt. Dat tijdstip bepaalt over welke periode u kunt terugvorderen.

De opzeteis, twee keer

Pas na die intrekking komt artikel 2.4.1 in beeld, en dat stelt een zwaardere eis dan artikel 2.3.10. Terugvordering kan alleen wanneer het verstrekken van de onjuiste of onvolledige gegevens door de cliënt opzettelijk heeft plaatsgevonden.

Spreekt u daarnaast een aanbieder aan, dan geldt de eis een tweede keer. U vordert van de cliënt én van degene die daaraan opzettelijk zijn medewerking heeft verleend. Twee keer opzet, bij twee verschillende partijen, en beide keren draagt u de bewijslast.

Opzet volgt zelden uit één document. Het blijkt uit wat er wanneer gebeurde en wat de betrokkenen op dat moment wisten. Dat is een tijdlijn, geen map.

Staat het vast, dan kan het college het bedrag op grond van het tweede lid bij dwangbevel invorderen.

Wat er sinds 2025 bij is gekomen

Sinds 1 januari 2025 is de Wet bevorderen samenwerking en rechtmatige zorg in werking. Die verplicht elke gemeente zich aan te sluiten op het Informatieknooppunt Zorgfraude, en geeft een wettelijke grondslag aan het Waarschuwingsregister zorgfraude.

Het register zelf draait nog niet; de VNG meldt dat het in voorbereiding is. Wat er wel al is, is de plicht om signalen te delen. Een aanbieder die bij u in beeld komt kan dus elders al bekend zijn, en omgekeerd geldt hetzelfde voor wat u meldt.

Wat dit betekent voor uw dossier

De keten stelt vier eisen aan wat er ligt. U moet kunnen laten zien wat u wist op het moment van het oorspronkelijke besluit, wanneer welk stuk binnenkwam, waarop uw vaststelling rust dat juiste gegevens tot een ander besluit hadden geleid, en waaruit de opzet blijkt bij elk van de partijen die u aanspreekt.

Daar komt de geheimhouding uit artikel 6.1, derde lid, overheen. Wie binnen uw organisatie een dossier heeft ingezien moet achteraf vast te stellen zijn.

In Noctua draagt elke bevinding haar bron en het moment van binnenkomst, en registreert het logboek ook het inzien van een dossier zonder dat dat uit te zetten is.

Lees over onderzoek in de zorg in Noctua

Bronnen