De beleidsregel Bibob: wat erin moet

De grondslag, de onderdelen die een gepubliceerde beleidsregel in de praktijk bevat, en waarom de bestuursrechter u eraan houdt.

De Wet Bibob geeft u bevoegdheden en laat open wanneer u ze inzet. Die ruimte vult u met een beleidsregel op grond van artikel 4:81 Algemene wet bestuursrecht. Vrijwel elke gemeente heeft er een, en ze staan alle openbaar op lokaleregelgeving.overheid.nl.

Waarom hij bindt

Artikel 4:84 Awb draait de vrijheid om zodra u de beleidsregel heeft vastgesteld. U handelt overeenkomstig de regel, tenzij dat voor een belanghebbende gevolgen heeft die wegens bijzondere omstandigheden onevenredig zijn in verhouding tot de doelen die de regel dient.

Afwijken kan dus, maar alleen in gevallen die de beleidsregel niet heeft voorzien, en u draagt de motivering. Wie afwijkt zonder dat te kunnen uitleggen, verliest op de beleidsregel en niet op het Bibob-onderzoek.

De onderdelen

Een gepubliceerde beleidsregel bestaat in de praktijk uit vijf lagen. De beleidsregel van de gemeente Eemsdelta uit 2021 laat ze alle vijf zien.

De begripsomschrijvingen leggen vast wie het bestuursorgaan is, wat de gemeente onder eigen onderzoek verstaat, en dat het vragenformulier rust op de ministeriële regeling van artikel 7a, vijfde lid. Dat lijkt formeel, maar het bepaalt of uw definitie van eigen onderzoek overeenkomt met wat u feitelijk doet.

Daarna volgen de domeinen: beschikkingen, subsidies, overheidsopdrachten en vastgoedtransacties. Per domein staat er wanneer u toetst.

De drempels maken dat concreet. Eemsdelta toetst een omgevingsvergunning in beginsel bij een bouwsom boven een miljoen euro, en bij bedrijfsmatige bouw boven vijftigduizend euro wanneer de activiteit in een risicocategorie uit de bijlage valt. Die bijlage is het scherpst van de hele regel en het minst zichtbaar.

Naast de drempels staan de aanleidingen. Eigen ambtelijke informatie, informatie van het Bureau, informatie van een RIEC-partner, en de OM-tip die Eemsdelta baseert op artikel 26 van de wet. Elk daarvan kan een toets openen buiten de drempels om.

Tot slot de uitzonderingen. Eemsdelta toetst niet wanneer de aanvraag van een overheidsinstantie of semi-overheid komt.

Waar het in de praktijk wringt

De beleidsregel wordt geschreven en daarna zelden geraadpleegd. Het onderzoek loopt op ervaring, en bij het dossier wordt teruggegrepen op de regel om de keuze achteraf te verantwoorden.

Dat gaat mis op de vraag die u bij de rechter krijgt: waarom deze aanvrager en niet die andere. Die vraag beantwoordt u met de grond uit uw eigen beleidsregel, plus het moment waarop u die grond toepaste. Een grond die u pas na afloop opzoekt is geen grond, maar een rechtvaardiging.

Wie het dossier mag zien

Artikel 28 van de Wet Bibob begrenst wat u met de uitkomst doet. Het eerste lid legt een geheimhoudingsplicht op iedereen die krachtens deze wet gegevens over een derde krijgt. Het tweede lid noemt daarna limitatief aan wie u gegevens uit een advies wél mag doorgeven: de betrokkene voor zover nodig om uw besluit te motiveren, de in die motivering genoemde derde, het overleg van artikel 13 Politiewet 2012, een andere RIEC-deelnemer, de bezwaaradviescommissie van artikel 7:13 Awb, en de rechter.

Wie dat leest als een lijst begrijpt de helft. Het is een toegangsvraag: welke medewerker van uw organisatie mag welk dossier openen, en is achteraf vast te stellen wie dat heeft gedaan.

Wat dit betekent voor uw inrichting

De beleidsregel is de brug tussen wat uw organisatie heeft besloten en wat er in een dossier terechtkomt. Staan de drempels, de risicocategorieën en de aanleidingen alleen in een PDF, dan moet iedere onderzoeker ze uit het hoofd toepassen.

In Noctua worden die gronden ingericht zoals uw beleidsregel ze beschrijft, samen met uw team. Wat het systeem signaleert komt daarmee overeen met wat uw organisatie heeft vastgesteld, en bij elke bevinding ligt vast op welke grond en op welk moment zij ontstond.

Lees over het Bibob-onderzoek in Noctua

Bronnen